• Lekarz Maciej HorodeckiSpecjalista chorób wewnętrznych i diabetologii



1. Konsultacje diabetologiczne :



Rodzaje cukrzycy

Cukrzyca jest skomplikowanym i niejednorodnym schorzeniem. Większość chorych kwalifikuje się jednak do 3 głównych typów cukrzycy. Wiedza, na który typ cukrzycy cierpisz, jest niezbędna do określenia prawidłowego leczenia i dobrych rokowań dla Twojej choroby.



Główne rodzaje cukrzycy

Rodzaje cukrzycy różnią się między sobą przyczynami oraz wiekiem zapadalności.
  • Typ 1 – około 10% wszystkich przypadków cukrzycy
  • Typ 2 – około 85% wszystkich przypadków cukrzycy
  • Cukrzyca ciążowa – szacunkowo występuje w 1 na 12 ciąż

Cukrzyca typu 1 jest czasem nazywana cukrzycą insulinozależną, lub cukrzycą młodzieńczą. Obecnie odchodzi się jednak od tych terminów, gdyż są one mylące i przestarzałe – osoby cierpiące na cukrzyce typu 2 czasem również przyjmują insulinę, istnieją też przypadki cukrzycy typu 2 u dzieci.


Rzadsze rodzaje cukrzycy

  • MODY – genetyczna forma cukrzycy, stanowi 1%-2% wszystkich przypadków cukrzycy, aczkolwiek dane mogą być zaniżone ze względu na trudności w diagnostyce cukrzycy typu MODY
  • LADA – postać cukrzycy typu 1, która rozwija się u dorosłych


Przyczyny cukrzycy


Przyczyny cukrzycy różnią się zależnie od jej typu.
  • Cukrzyca typu 1 oraz cukrzyca typu LADA jest chorobą autoimmunologiczną, co oznacza, że przyczyna choroby jest uszkodzenie komórek trzustki przez własny system odpornościowy. Przeciwciała atakują trzustkę uznając ją za ciało wrogie, w podobny sposób jak to się dzieje u osób po przeszczepach. W efekcie organizm pacjenta nie wydziela, lub wydziela bardzo małą ilość insuliny. Główną przyczyną tego stanu rzeczy są predyspozycje genetyczne, ale pewną role odgrywają także infekcje wirusowe oraz czynniki cywilizacyjne
  • Cukrzyca typu 2 jest głównie spowodowana stylem życia i dietą, choć predyspozycje genetyczne również odgrywają istotną rolę. Główne czynniki ryzyka: otyłość lub, u osób szczupłych, wysoki współczynnik obwodu bioder do talii, brak ruchu, dieta bogata w przetworzone tłuszcze, cukier rafinowany i wysoko przetworzoną żywność.
  • Cukrzyca ciążowa jest spowodowana przez zmiany w gospodarce hormonalnej w trakcie ciąży. Hormony wydzielane przez łożysko powodują insulinooporność, zaburzenia wydzielania insuliny oraz zaburzenia wydzielania glukozy przez wątrobę. W wielu przypadkach ilość insuliny wydzielana przez trzustkę nie jest wystarczająca, aby zaspokoić potrzeby organizmu o zwiększonej masie ciała w III trymestrze ciąży.
  • Cukrzyca MODY – cukrzyca monogeniczna – przyczyną tego typu cukrzycy jest uszkodzenie pojedynczego genu, który odpowiada za produkcję lub wydzielanie insuliny w organizmie. Na obecny stan wiedzy wyodrębniono 11 różnych genów, które ulegając uszkodzeniu, wywołują różne typu cukrzycy MODY


Inne schorzenia, które mogą wywoływać cukrzycę


Cukrzyca może być również powodowana innymi schorzeniami. Choroby, które przyczyniają się do rozwoju cukrzycy to:
  • Zespół wielotorbielowatych jajników
  • Zespół Cushinga
  • Mukowiscydoza
  • Hemochromatoza
  • Rak trzustki
  • Pankreatektomia (usunięcie części trzustki)


Objawy cukrzycy:


Zwiększenie wydalania moczu (wielomocz, poliuria)
Przeciętny zdrowy człowiek oddaje mocz od 4 do 7 razy dziennie, natomiast w tej chorobie zazwyczaj częściej. Z definicji, z wielomoczem mamy do czynienia, gdy ilość oddanego moczu przekracza 2500ml na dobę. Glukoza we krwi działa jak diuretyk, czyli substancja wzmagająca produkcję moczu. Gdy ilość cukru we krwi wzrasta, zwiększa się również praca nerek, które starają się wydalić nadmiar cukru.

Zwiększone pragnienie (polidypsja)
W związku z większa utratą wody, oraz próbą „rozcieńczenia” glukozy we krwi, nasz organizm wysyła nam sygnały by sięgnąć po napicie się czegoś.

Suchość w ustach
Jest to związane z wyżej omówionym wielomoczem, gdyż podczas tego zjawiska możemy się odwodnić gdy jednocześnie nie pijemy odpowiednio dużo. Oprócz tego, odwodnienie również wpływa na zmęczenie.

Zmęczenie, senność
Przyjmowane jedzenie dostarcza nam potrzebnych składników, w tym min. cukier, które mają dać nam energię. Wchłonięta glukoza nie może być jednak wystarczająco wykorzystana przez komórki organizmu, gdyż mamy niedobór insuliny, odpowiadającej za ten proces. Zatem brakuje nam energii i witalności, aż do tego stopnia, że możemy odczuwać ogromną senność każdego dnia.

Zamglone widzenie
Wzrost poziomu cukru we krwi, powoduje wahania poziomu płynów, a one mogą wpłynąć na kształt soczewki w naszych oczach, a zatem na pogorszenie ostrości widzenia. Tak więc zamglone widzenie, nagłe pogorszenie wzroku mogą być objawem cukrzycy.

Wolno gojące się rany
W skrajnych przypadkach mogą prowadzić do amputacji, zwłaszcza kończyn dolnych. Jest to związane min. z nieprawidłowościami w naczyniach krwionośnych. Gorsze krążenie krwi w skórze utrudnia właściwy proces gojenia. Dochodzi również problem nadkażeń bakteryjnych , które powodują powikłania ropne, czasem prowadząc do stanów zaawansowanych.

Swędzenie i pieczenie w okolicach narządów rodnych, częste grzybice
Wysoki poziom glukozy w moczu stanowi doskonałe środowisko do rozwoju naturalnie występujących grzybów. Dodatkowo takie warunki jak ciepło i wilgoć, generują doskonałe środowisko dla rozwoju drobnoustrojów.

Chudnięcie
Ten objaw występuje głównie w typie 1 choroby. W sytuacji, gdy komórki nie potrafią korzystać z glukozy, wzmożony jest rozpad mięśni i tkanki tłuszczowej, aby móc spożytkować białka oraz kwasy tłuszczowe do produkcji energii. Insulina jest hormonem silnie anabolicznym, czyli powodującym tworzenie różnych związków, przyczyniając się min. do budowy mięśni. Jej niedobór więc utrudnia te procesy.

Zawroty głowy, mdłości i wymioty
Organizm uciekając się do zwiększonego spalania kwasów tłuszczowych, produkuje tym samym dużą ilość ketonów. Duży wzrost ich stężenia powoduje kwasicę ketonową. Podczas tego stanu pojawiają się różne objawy, między innymi nudności czy wymioty.

Leczenie cukrzycy


Podstawowym celem wszystkich typów cukrzycy jest osiągnięcie poziomu cukru zbliżonego to wartości prawidłowych. Istnieje kilka metod terapeutycznych, ale ich zastosowanie u poszczególnych osób zależy od typu rozpoznanej cukrzycy.
W cukrzycy typu 1 jedynym sposobem leczenia jest stosowanie insuliny, ponieważ u podłoża tej choroby leży bezwzględny niedobór insuliny.
W cukrzycy typu 2 początkowo stosuje się leki obniżające oporność na insulinę, poprawiające jej działanie oraz nasilające wydzielanie insuliny z trzustki.
W każdym typie cukrzycy istotną rolę odgrywa odpowiednia dieta oraz wysiłek fizyczny.
Ostatnio zwraca się również uwagę na kompleksowe leczenie cukrzycy, gdzie obok leczenia zmnieszającego poziom cukru stosuje się również odpowiednie leczenie nadciśnienia tętniczego, zaburzeń gospodarki lipidowej oraz powikłań towarzyszących cukrzycy.

Kluczowym elementem każdego programu leczenia cukrzycy jest stała edukacja pacjenta i jego rodziny. Za edukację odpowiada lekarz specjalista oraz inni członkowie zespołu terapeutycznego: pielęgniarka edukacyjna lub wykwalifikowany edukator, dietetyk, psycholog. Bardzo istotne jest wsparcie rodziny i przyjaciół , którzy są świadomi trudności, z jakimi spotyka się chory.




2. Echokardiografia (UKG)



Echokardiografia, zwana też potocznie „echo serca” lub UKG to nieinwazyjna i niebolesna metoda badań obrazowych. Badanie przeprowadza się za pomocą ultrasonografu (USG) do badania serca. Badanie nie jest szkodliwe dla pacjenta, więc, o ile zachodzi taka potrzeba, można wykonywać je wielokrotnie. Echokardiografię, którą wykonuje się przykładając głowicę do klatki piersiowej pacjenta, nazywamy echokardiografią przezklatkową. Echokardiografia przezklatkowa nie wymaga specjalnego przegotowania. Pacjent proszony jest o położenie się na leżance na plecach lub na boku i odsłonięcie klatki piersiowej. Lekarz wykonujący badanie nakłada żel na głowicę echokardiografu i przykłada ją do ciała chorego. Obraz serca i wielkich naczyń krwionośnych wyświetla się na ekranie monitora. Poprzez odpowiednie poruszanie głowicą lekarz może obejrzeć serce z każdej strony, jak i również zmierzyć jego struktury. Badanie trwa około 20 minut.



3. USG Doppler tętnic szyjnych



USG Doppler tętnic szyjnych i kręgowych jest jedną z podstawowych metod oceny najważniejszych naczyń tętniczych szyi. Dzięki zastosowaniu ultradźwięków, obraz badanych struktur uzyskuje się w nieinwazyjny i bezbolesny sposób. Użycie techniki dopplerowskiej umożliwia ponadto uwidocznienie przepływu krwi w tętnicach, wspomagając rozpoznanie patologii.

Tętnice szyjne i kręgowe są największymi naczyniami tętniczymi szyi. Początkowa część tętnicy szyjnej (tzw. tętnica szyjna wspólna) jest krótka i szybko dzieli się na dwie części. Jedna z nich dostarcza krew do mózgu (w części również do oczodołu i do ucha), druga natomiast do pozostałych narządów głowy i szyi.

Dzięki swojemu położeniu, tętnica szyjna wykorzystywana jest do badania tętna. Można ją łatwo wyczuć przykładając palce nieco z boku od chrząstki tarczowatej (tzw. „jabłka Adama”). Tętnice kręgowe stanowią odgałęzienie tętnic podobojczykowych i położone są głębiej w obrębie szyi. Współpracują z tętnicami szyjnymi, zaopatrując w krew tylną część mózgu i rdzeń przedłużony.

Ponieważ obie tętnice są niezbędne do prawidłowej pracy mózgowia, zaburzenia przepływu krwi w tych naczyniach (spowodowane np. miażdżycą) grożą poważnymi następstwami. Jednym z dramatycznych przykładów jest spowodowany niedokrwieniem udar mózgu. Zaburzenia przepływu krwi uwidocznić można stosując badanie USG z funkcją Doppler.

Badanie USG w wersji podstawowej pozwala więc ocenić kształt i wielkość narządów, ich budowę wewnętrzną i w pewnym stopniu stosunki anatomiczne. Więcej informacji uzyskać można wykorzystując tzw. zjawisko Dopplera (fala dźwiękowa o określonej częstotliwości odbijając się od poruszającego się obiektu zmienia częstotliwość). Umożliwia ono uwidocznienie przepływu krwi w tkankach, najczęściej poprzez wyrażenie go jako obszary o różnych odcieniach koloru niebieskiego (krew oddalająca się od aparatu) lub czerwonego (krew płynąca w stronę aparatu). Badanie USG z uwidocznieniem przepływu krwi określamy więc nazwą USG Doppler.

Badanie USG Doppler tętnic szyjnych i kręgowych nie wymaga specjalnego przygotowania.




4. USG Doppler tętnic i żył kończyn dolnych



USG Dopplera to najczęściej wykonywane badania w diagnostyce żylaków kończyn dolnych, przez lekarzy określane jest jako złoty standard diagnostyki żylaków nóg. USG dopplerowskie pozwala na ocenę przepływu w żyłach ,a tym samym określenie stopnia niewydolności żylnej. Jest to badanie rutynowo wykonywane przed każdą operacją żylaków, pozwala wybrać metodę leczenia. Jest bezbolesne i bezpieczne. Badanie USG Dopplera jest badaniem nieinwazyjnym, a wykonanie badania Dopplera daje możliwość wykrycia nawet niewielkich zmian prowadzących do upośledzenia przepływu krwi, a w dalszym rozwoju mogących mieć poważne konsekwencje dla organizmu człowieka. USG Dopplera jest to badanie pozwalające ocenić stan żył powierzchownych i głębokich kończyn dolnych. Wykonanie badania pozwoli ocenić stopień ewentualnego uszkodzenia naczyń żylnych. Będzie to przydatna informacja dla lekarza, który będzie musiał wybrać odpowiednią metodę leczenia np. żylaków.

Badając kończynę dolną pacjenta metodą USG Doppler zwraca się szczególną uwagę na:
  • drożność naczyń – żył głębokich i powierzchownych,
  • ocenę ewentualnych skrzeplin obecnych w naczyniach – ich rozległość, charakter,
  • obecność przepływu zwrotnego (tzw. refluksu) występującego w żyłach kończyn dolnych,
  • ocena kondycji zastawek, ze szczególnym uwzględnieniem ewentualnych patologii zastawek.


Wskazania do badania USG dopplerowskiego żył kończyn:
  • zakrzepica żył głębokich
  • obecność żylaków
  • obrzęki kończyn
  • ból kończyn
  • uczucie drętwienia, zaburzenia czucia w obrębie kończyn


Specjalnie przygotowanie do badania USG żył kończyn dolnych nie jest wymagane. Badanie USG Doppler nóg zaleca się wykonywać w pozycji stojącej, jest ono wtedy dokładne i wiarygodne. W niektórych przypadkach dopuszcza się wykonanie badania w pozycji leżącej.


Wskazania do badania USG dopplerowskiego tętnic kończyn:
  • miażdżyca w obrębie kończyn górnych lub dolnych
  • stan po urazie naczyń
  • ból kończyn
  • drętwienie, parestezje, marznięcie kończyn,
  • złe gojenie się ran na kończynach
  • kontrola po zabiegu rekonstrukcji naczyń lub wszczepieniu graftu


Przygotowanie do badania USG Doppler tętnic kończyn dolnych:



6 godzin przed badaniem:
  • Nie przyjmuj pokarmów.
  • Nie pij żadnych płynów poza niesłodzoną wodą niegazowaną, w szczególności nie pij kawy i mocnej herbaty.
  • Nie pal tytoniu.
  • Nie żuj gumy.





5. USG tarczycy



Badanie ultrasonograficzne tarczycy to jedno z podstawowych badań, które pozwala określić zmiany w gruczole tarczowym. Badanie to daje takie informacje jak: wielkość tarczycy, jej położenie, kształt, rozmiar, struktura, obecność guzków. USG tarczycy nie daje jednak odpowiedzi na aktualny stan czynności gruczołu (czy występuje nadczynność czy niedoczynność tarczycy).

USG tarczycy pozwala określić położenie, rozmiar, kształt, a także strukturę gruczołu. Badanie USG pozwala na wykrycie zmian niemożliwych do znalezienia podczas badania palpacyjnego oraz takich, które nie są widoczne podczas scyntygrafii tarczycy. W badaniu USG nie można stwierdzić czy dana zmiana jest łagodna czy złośliwa. USG nie pozwala na określenie stanu czynnościowego gruczołu tarczowego. Badany na podstawie obrazu z USG nie może stwierdzić czy ma do czynienia z nadczynnością czy niedoczynnością tarczycy. Niezbędna w tym celu jest dalsza diagnostyka. Wskazania do wykonania ultrasonografii tarczycy

Ultrasonografię tarczycy przeprowadza się w celu:
  • oceny gruczołu tarczowego – położenie, wielkość i kształt,
  • oceny wymiarów wola,
  • wykrycia zmian ogniskowych oraz oceny echostruktury tarczycy,
  • kontroli szyjnych węzłów chłonnych


Przygotowanie do badania USG tarczycy nie jest wymagane. Jeżeli pacjent dysponuje poprzednimi wynikami USG lub badań hormonów tarczycy, należy je przedstawić lekarzowi.




6. USG jamy brzusznej



Ultrasonografia jest techniką obrazowania narządów miąższowych w obrębie jamy brzusznej. Dzięki wykorzystaniu efektu Dopplera USG jamy brzusznej znalazło również zastosowanie do oceny prawidłowości przepływu krwi w naczyniach w badanym obrębie. USG jamy brzusznej jest przede wszystkim bezpieczne i nieinwazyjne oraz całkowicie bezbolesne dla pacjenta.

Badanie USG jamy brzusznej jest przeprowadzane za pomocą aparatu zwanego ultrasonografem, w skład którego wchodzi głowica ultradźwiękowa oraz aparat z monitorem, na którym obserwuje się badane struktury. Ultrasonografia jamy brzusznej jest nieskomplikowanym badaniem służącym do oceny:
  • wątroby,
  • pęcherzyka żółciowego,
  • jelit,
  • trzustki,
  • nerek,
  • śledziony,
  • naczyń.


USG brzucha stanowi cenne narzędzie diagnostyczne w przypadku tzw. ostrego brzucha i niejednokrotnie już na podstawie samego badania możliwe jest trafne postawienie diagnozy. W pozostałych przypadkach dokładne rozpoznanie udaje się ustalić dopiero po przeprowadzeniu bardziej szczegółowych badań obrazowych, takich jak tomografia komputerowa czy rezonans magnetyczny.

Przygotowanie do badania usg jamy brzusznej:



6 godzin przed badaniem:
  • Nie przyjmuj pokarmów.
  • Nie pij żadnych płynów poza niesłodzoną wodą niegazowaną, w szczególności nie pij kawy i mocnej herbaty.
  • Nie pal tytoniu.
  • Nie żuj gumy.

3 godziny przed badaniem:
  • Wypij 2 do 4 szklanek wody niegazowanej i nie oddawaj moczu. Ilość wypitego płynu potrzebna do wypełnienia pęcherza jest zależna od czynników indywidualnych. Wypełnij pęcherz w taki sposób, aby był średnio wypełniony, ale nie maksymalnie.